ĐÌNH AN VŨ

Địa chỉ: Khu phố An Vũ, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên

GIỚI THIỆU CHUNG

Đình An Vũ được xây dựng trên thế đất hình chim phượng hoàng tại khu phố An Vũ, phường Phố Hiến (trước đây là phường Hiến Nam, thành phố Hưng Yên), tỉnh Hưng Yên. Đây là vọng gác tiền tiêu của Phố Hiến xưa.
Đình An Vũ được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) đã ra Quyết định số 30/1999/QĐ-BVHTT xếp hạng là “Di tích Kiến trúc nghệ thuật” cấp quốc gia vào ngày 27/4/1999, và là một trong 16 di tích thuộc Khu di tích Phố Hiến - “Di tích Lịch sử và kiến trúc nghệ thuật” quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 31/12/2014.
di tích

SỰ KIỆN, NHÂN VẬT LỊCH SỬ

di tích
Đình thờ Cao Sơn Đại Vương được nhân dân truyền gọi là ông Thần Vàng. Thần có tên là Nguyễn Hiền, người xã Thanh Uyên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Ông là một danh tướng thời đại Hùng Duệ Vương, có công giúp vua Hùng chống lại cuộc xâm lăng của quân Thục.
Tương truyền, dưới thời Hùng Duệ Vương, ở trang Thanh Uyên có hai vợ chồng người nông dân sống trong cảnh thanh bần, tu nhân tích đức nhưng hiếm con. Một hôm người vợ nằm mơ thấy mình nuốt hai quả trứng, cảm động mà thụ thai. Đến kỳ mãn nguyệt khai hoa, bà sinh được hai người con trai, đặt tên là Cao Sơn và Quý Minh. Cả hai đều khôi ngô tuấn tú, có sức khoẻ hơn người, tự đặt ra các môn võ nghệ, thường dùng tay không bắt cọp như bắt lợn con.
Một hôm, Tản viên Sơn Thánh đi săn gặp hai người đem lòng mến mộ rồi kết làm anh em. Lúc này, Hùng Duệ Vương đã tuổi già sức yếu, lại không có con trai, Bộ chúa Ai Lao là Thục Phán đem quân  đánh nước Văn Lang. Vua Hùng giao cho Tản Viên làm tướng tiên phong dẫn quân đánh quân Thục. Tản Viên Sơn Thánh cùng với Cao Sơn, Quý Minh chỉ huy các tướng đánh trận ở Mộc Châu, đánh bại quân Thục khi quân Thục vừa ở Quỳnh Nhai kéo đến.
Hai năm sau, Thục Phán lại chia quân làm năm đạo tiến đánh Văn Lang, ba anh em Tản Viên Sơn Thánh lại được nhà vua triệu đến. Vua Hùng lại phong cho Tản Viên làm Tổng chỉ huy, Cao Sơn làm Thống lĩnh tả bộ sơn thần, Quý Minh là Thống lĩnh hữu bộ sơn thần. Cao Sơn và Quý Minh khi về chiêu mộ quân lính, trang bị vũ khí, quân lương. Các ông còn dạy quân sỹ cách làm bánh dày, xôi nén để ăn khi đi đường. Dưới sự chỉ huy của ba ông, quân Thục đã bị đánh bại hoàn toàn. Sau trận Sóc Sơn, đất nước trở lại thanh bình. Các ông đem quân về dinh ăn mừng chiến thắng thì thấy trời đất chuyển động, một đám mây như tấm lụa vàng từ trên trời hạ xuống, các ông theo đám mây đó mà bay về trời.
Sau khi hoá, Cao Sơn cùng với Quý Minh và Tản Viên Sơn Thánh thường hiển thánh âm phù cho các triều vua, các tướng đánh giặc ngoại xâm, giúp quốc thái dân an, mưa thuận gió hoà. Tản viên Sơn Thánh cùng với Cao Sơn và Quý Minh được người dân trong cả nước tôn thờ. Đình An Vũ cũng là một trong những nơi thờ Cao Sơn Đại Vương là Thành hoàng.

ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC

Đình An Vũ xây dựng từ thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 2 (1741) và được trùng tu, tôn tạo vào thời Nguyễn, niên hiệu Bảo Đại thứ 04 (1929). Đình có kết cấu tổng thể kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm Đại bái và Hậu cung với các cấu kiện được làm từ vật liệu gỗ chắc khỏe, bền đẹp.
Toà Đại bái 05 gian, kiến trúc bộ vì theo kiểu giá chiêng chồng rường, các khoảng hoành được bố trí “Thượng tứ hạ ngũ”. Bốn đầu dư đỡ câu đầu chạm lộng đầu rồng mang đậm dấu ấn kiến trúc, mỹ thuật thời Hậu Lê. Các cấu kiện như kẻ, bẩy, con rường đều chạm bong kênh hoa văn lá lật, hoa dây mềm mại, uyển chuyển.
Hậu cung gồm 03 gian với lối kiến trúc đơn giản kiểu tường hồi bít đốc, các bộ vì tạo tác kiểu con chồng đấu kê. Đình An Vũ là di tích có kiến trúc tổng thể còn tương đối đồng bộ, các mảng chạm khắc trang trí thời Lê đan xen thời Nguyễn mang giá trị văn hóa, mỹ thuật cao.
di tích

HIỆN VẬT TIÊU BIỂU

Hiện nay, đình An Vũ còn bảo lưu được nhiều hiện vật, đồ thờ có giá trị như: Tượng Cao Sơn Đại Vương, nhang án, ngai thờ, chuông đồng (1936) và đặc biệt là 05 đạo sắc phong thời Nguyễn.
  • Sắc phong (1854)

    Sắc phong là văn bản hành chính cao cấp do nhà vua ...

  • Sắc phong (1909)

    Sắc phong là văn bản hành chính cao cấp do nhà vua ...

  • Sắc phong (1880)

    Sắc phong là văn bản hành chính cao cấp do nhà vua ...

  • Sắc phong (1887)

    Sắc phong là văn bản hành chính cao cấp do nhà vua ...

  • Sắc phong (1924)

    Sắc phong là văn bản hành chính cao cấp do nhà vua ...

  • 1

LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG

          Đình An Vũ không chỉ có giá trị về kiến trúc nghệ thuật mà còn là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng của cộng đồng dân cư địa phương. Hằng năm, lễ hội đình An Vũ được tổ chức từ ngày mồng 10 đến ngày 12  tháng 3 âm lịch và định kỳ 3 năm mở hội lớn một lần, thu hút đông đảo quần chúng Nhân dân trong vùng và du khách thập phương tham dự. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ tới công lao to lớn của Thành hoàng làng, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp  của cha ông và hướng tới một tương lai tốt đẹp.

Trong công tác chuẩn bị cho ngày khai hội, cộng đồng cư dân địa phương tham gia tích cực vào các hoạt động trang hoàng không gian lễ hội, từ việc chăng đèn, kết hoa trong và ngoài khuôn viên di tích đến vệ sinh, chỉnh trang các tuyến đường diễn ra nghi thức rước, qua đó tạo nên bầu không khí phấn khởi, thể hiện sự chờ đợi và ý thức cộng đồng đối với sự kiện lễ hội. Mở đầu chuỗi hoạt động lễ hội, vào ngày mồng 9 tháng 3 (âm lịch), đại diện đội tế nam phối hợp cùng lực lượng thanh niên địa phương tiến hành nghi thức rước nước tại sông Hồng. Nước sau khi được cung rước về di tích sẽ được an vị tại Hậu cung và sử dụng trong các nghi lễ thờ tự suốt năm, phản ánh quan niệm tín ngưỡng truyền thống về sự thanh khiết và tính thiêng của nguồn nước trong đời sống văn hóa tâm linh của cư dân vùng Phố Hiến.

          Chính hội vào ngày mồng 10/3 (âm lịch): Lễ rước kiệu Thành hoàng làng du thị.  Vào sáng sớm, tại các dòng họ trong khu phố đã tưng bừng sửa soạn lễ vật một lòng thành kính dâng lên thánh, lễ vật dâng thánh nhất định phải có lợn quay, bánh dày, mâm xôi, thủ lợn, thể hiện ý nghĩa việc Đức thánh khao quân vào ngày thắng trận. Đúng 8h sáng, Ban Quản lý di tích tỉnh cùng chính quyền và Nhân dân địa phương tập trung đông đủ tại sân đình làm lễ khai mạc và lễ rước kiệu. Đoàn rước khởi kiệu từ đình An Vũ theo các tuyến đường dọc khu phố sau đó quay trở về đình, theo thứ tự: Đi đầu là đội rồng lân dẫn đường, tiếp theo là phường bát âm, đội cờ, bát bửu, kiệu long đình, đội tế nam, kiệu bát cống, đội sênh tiền cầu may cầu lộc và cuối cùng là Nhân dân hai giới. Xưa kia, trong lễ rước kiệu đình An Vũ còn có sự tham gia của các kiệu đền Trạ, đền Nam Hòa và đình Đoài. Tuy nhiên, ngày nay do điều kiện kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi các làng không còn duy trì mối giao hảo như xưa, nhưng trong lễ hội đình An Vũ vẫn bảo lưu được nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Buổi chiều cùng ngày là lễ tế Thành hoàng làng của các cụ ông trong khu phố. Trong làn khói hương lan nhẹ, lễ tế Thành hoàng làng được bắt đầu trong sự linh thiêng biểu thị lòng biết ơn, tôn kính của Nhân dân kính dâng lễ lên thần. Quy trình tế lễ được tiến hành bài bản, theo nghi thức truyền thống và thực hiện qua các bước: Khởi tuần hương đăng, sơ hiến lễ, á hiến lễ, chung hiến lễ và lễ tất.

Ngày 11 tháng 3 (âm lịch), Ban tổ chức lễ hội tiếp tục mở cửa đình đón tiếp quần chúng Nhân dân và các đoàn khách thập phương về dâng hương lễ thánh. Lúc này bên ngoài sân đình diễn ra các trò chơi dân gian trong tiếng reo hò của những người đi cổ vũ, như: cờ vua, cờ tướng,… mang lại không khí vui tươi, phấn khởi của lễ hội.

Kết thúc lễ hội là nghi lễ tạ khóa xin phép đóng của đình vào ngày 12 tháng 3 (âm lịch). Nghi lễ do cụ cụ thủ từ đại diện cộng đồng làm lễ khấn tạ các vị thần linh đã cho dân làng được tổ chức một khóa hội thành công và cầu mong các vị thần phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Vào những năm không tổ chức rước kiệu, Ban Quản lý di tích vẫn duy trì các nghi lễ dâng hương và tế lễ theo lệ thường.

Lễ hội đình An Vũ không chỉ là không gian thực hành các nghi thức tín ngưỡng truyền thống và tổ chức các trò chơi dân gian, mà còn là môi trường bảo lưu và lan tỏa các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian tiêu biểu như chèo, dân ca quan họ. Thông qua các hoạt động này, lễ hội góp phần nuôi dưỡng tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước và duy trì mạch chảy văn hóa truyền thống trong đời sống cộng đồng. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần được tích lũy qua nhiều thế hệ, lễ hội đình An Vũ đã và đang khẳng định vai trò là một thiết chế văn hóa quan trọng, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa của vùng đất Phố Hiến - địa bàn có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời./.

Lễ hội truyền thống

BẢN ĐỒ