Chùa là nơi thờ Phật nhằm hướng con người tới điều thiện và xóa bỏ phiền muộn. Bậc giáo chủ được thờ tự phổ biến tại các chùa Đại Thừa miền Bắc Việt Nam là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni – một nhân vật lịch sử có thật, người khai sáng Phật giáo. Ngài vốn là Thái tử Siddhartha (Tất Đạt Đa), con vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Ma Đa của nước Shakya (Ấn Độ cổ đại), sinh năm 563 TCN và mất năm 483 TCN. Truyền thuyết kể rằng lúc giáng sinh, Ngài đi bảy bước nở hoa sen và tuyên bố là bậc tôn kính nhất thế gian; ngay từ nhỏ đã sở hữu 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp. Dù sống trong nhung lụa và kết hôn năm 16 tuổi, nhưng sau bốn lần ra cửa thành chứng kiến cảnh Già, Bệnh, Chết và một Vị tu sĩ, Ngài đã nhận ra bản chất của "Khổ" và tìm thấy lối thoát cho chúng sinh.
Năm 29 tuổi, sau khi con trai La Hầu La chào đời, Thái tử quyết định rời hoàng cung để đi tu khổ hạnh. Nhận thấy phương pháp cực đoan này không đem lại kết quả, Ngài từ bỏ và chuyển sang thiền định dưới gốc cây Bồ đề. Sau 49 ngày đêm vượt qua sự quấy nhiễu của Ma vương, Ngài đạt giác ngộ hoàn toàn ở tuổi 35. Trong suốt 45 năm sau đó, Ngài đi khắp Ấn Độ thuyết giảng về Tứ diệu đế, Duyên khởi và Luật nhân quả, cảm hóa mọi tầng lớp xã hội mà không phân biệt giai cấp.
Năm 80 tuổi, Đức Phật nhập Niết bàn tại rừng Sa La vào ngày rằm tháng 2 năm 483 TCN. Trước khi viên tịch, Ngài để lại lời dặn lịch sử: "Hãy tự thắp đuốc lên mà đi, lấy pháp làm đuốc, nương pháp mà tự giải thoát". Sau lễ hỏa táng với nhiều hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ, xá lị của Ngài được chia làm 8 phần thờ tại các bảo tháp, còn lời dạy của Ngài được các đệ tử kết tập thành các bộ Kinh Phật lưu truyền đến ngày nay.
Ở Việt Nam hình dáng của ngài được tạc ở bốn tư thế:
Tượng Cửu Long (tượng Thích Ca Sơ Sinh) diễn tả khi ngài mới giáng sinh.
Tượng Tuyết sơn: diễn tả khi ngài đang tu khổ hạnh trên núi Tuyết Sơn.
Tượng Thuyết pháp: diễn tả khi ngài đang ngồi thuyết pháp.
Tượng Niết bàn: diễn tả khi ngài đang từ từ vào cõi Niết Bàn.
Mặc dù cuộc đời Đức Phật có nhiều huyền thoại bao phủ nhưng các nhà khảo cổ học và nhân chủng học - vốn hay có nhiều hoài nghi và thành kiến - cũng đều nhất trí công nhận Đức Phật là một nhân vật lịch sử và người đã khai sáng Phật giáo. Hầu hết các chùa ở miền Bắc theo phái Đại Thừa đều thờ phật Thích Ca làm giáo chủ.
- Thượng điện: gồm 03 gian, mái làm kiểu vòm cuốn. Gian trung tâm đặt hệ thống tượng Phật chính của chùa: Bộ tượng Tam Thế, Di Đà Tam Tôn, Thích Ca Tam Thánh, Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, tòa Cửu long và tượng Thích Ca sơ sinh. Nhìn chung, các hạng mục kiến trúc của chùa Phố còn khá đồng bộ, vững chắc là sự kết hợp của phong cách kiến trúc Trung Quốc cách tân và kiến trúc truyền thống Việt. Hiện tại, ở Hưng Yên ngoài chùa Phố, chỉ còn ít ngôi chùa có nét kiến trúc cách tân khác biệt so với những ngôi chùa truyền thống Việt là: chùa Phương Tòng, xã Hiệp Cường (trước là xã Hùng An, huyện Kim Động) và chùa Xá, xã Nguyễn Trãi (trước là xã Cẩm Ninh, huyện Ân Thi).
Hiện nay, chùa Phố còn lưu giữ nhiều đồ thờ tự có giá trị về mặt lịch sử - văn hóa cũng như mỹ thuật như: Hệ thống tượng Phật, bát hương, chuông đồng, hoành phi, câu đối,… và đặc biệt là 02 bia đá: Bia “Bắc Hòa phố tự” dựng tháng 4 năm Đinh Tị niên hiệu Tự Đức thứ 10 (1857) và bia “Phụng lục Bính Dần Bảo Đại trùng tu bi ký” dựng năm Bính Dần niên hiệu Bảo Đại (1926). Hai tấm bia trên không chỉ cung cấp nhiều thông tin quan trọng về lịch sử, tên gọi, quá trình trùng tu tôn tạo của di tích chùa Phố, mà còn tài liệu quan trọng khi nghiên cứu về lịch sử đô thị cổ Phố Hiến.
Bia được tạo tác bằng chất liệu đá. Bia gồm hai mặt ...
Hình cung, mỗi trán bia chạm một đôi rồng chầu mặt trời. ...