Đền Bà Chúa Kho (Thương Tỉnh Linh từ, Đền gốc Sanh) nằm ở khu phố Điện Biên III, phường Phố Hiến (trước là phường Quang Trung, thành phố Hưng Yên), tỉnh Hưng Yên. Đền toạ lạc trên một khu đất bằng phẳng, mặt tiền quay hướng Nam, dưới bóng mát của cây đa, cây sanh cổ thụ tạo nên vẻ đẹp thơ mộng và cổ kính cho di tích.
Đền Bà Chúa Kho được Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên ra Quyết định số 189/QĐ-UBND xếp hạng là “Di tích Lịch sử” cấp tỉnh ngày 26/01/2011, và là một trong 16 di tích thuộc Khu di tích Phố Hiến - “Di tích Lịch sử và kiến trúc nghệ thuật” quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 31/12/2014.

Căn cứ vào tư liệu hiện còn lưu giữ thì đền Bà Chúa Kho xây dựng từ thế kỷ XVII đời Lê Hy Tông (1676 - 1682) là thời kỳ phồn thịnh của Phố Hiến xưa, tại khu Nhà Thành và có quy mô rộng lớn. Do biến cố lịch sử, ngôi đền đã được di chuyển ra vị trí hiện tại vào cuối thế kỷ XIX.
Hiện nay, đền có kiến trúc mặt bằng tổng thể kiểu chữ Nhị gồm 02 tòa: Tiền tế và Hậu cung, cùng một số hạng mục phục trợ (nghi môn, miếu Cụ, miếu Cậu, Mẫu Bán Thiên,…). Kiến trúc tổng thể còn đồng bộ, hài hoà với bộ khung chịu lực được làm từ vật liệu gỗ.
Toà Tiền tế gồm 3 gian làm kiểu chồng diêm hai tầng bốn mái. Kết cấu các bộ vì làm kiểu chồng rường bán mái. Vì nách, đầu bẩy được chạm hoa văn lá lật, mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Phần cổ diêm có treo bức Hoành phi đề bốn chữ Hán lớn: “Thiên phủ trữ tinh” (tạm dịch là Thiên phủ tích trữ của cải). Tại gian giữa toà Tiền tế đặt ban thờ Ngũ vị Tiên ông. Hai gian bên đặt ngai và tượng ban Trần Triều và ban Đức ông.
Toà Hậu cung gồm 03 gian. Kết cấu kiển trúc theo kiểu vì kèo quá giang vượt đơn giản. Các bộ vì đều được bào trơn, đóng bén không chạm trổ hoa văn. Tại gian trung tâm toà Hậu cung đặt khám thờ. Bên trong khám đặt tượng Bà Chúa. Đây là những pho tượng đồng và được tạo tác vào thế kỷ XVII, cao 48cm, rộng 29cm trong tư thế ngồi thẳng, tượng mặc áo xanh, khuôn mặt tươi tắn toát lên vẻ đôn hậu và bao dung, đầu đội vương miện, xiêm áo chỉnh tề. Gian bên phải toà Hậu cung là động sơn trang, phía dưới là tượng Bà Chúa Sơn Trang và tượng các thị nữ đứng hầu. Gian bên trái toà Hậu cung đặt ngai và tượng thờ các vị Phật.

         Nhằm tưởng niệm và tri ân công lao to lớn của Đức thánh Lê Bạch Nương, hằng năm Ban Quản lý di tích tỉnh phối hợp cùng chính quyền và Nhân dân địa phương thường tổ chức lễ hội từ ngày mồng 1 đến ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch. Đây là lễ hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng của cộng đồng dân cư vùng Phố Hiến, không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh mà còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng.

 Công tác chuẩn bị lễ hội đền Bà Chúa Kho được tiến hành một cách chu đáo và công phu từ sau tết Nguyên Đán. Trước thời điểm khai hội, quần chúng Nhân dân cùng tham gia dọn dẹp, chỉnh trang khuôn viên, trang hoàng cờ hội, cờ thần tạo nên không khí vừa trang nghiêm vừa rộn ràng, thể hiện sự háo hức, thành kính của cộng đồng đối với ngày hội truyền thống. Lúc này, bên trong khu vực nội tự Ban khánh tiết thực hiện nghi thức bao sái đồ thờ tự, sắp đặt không gian thờ cúng và chuẩn bị các mâm lễ theo đúng tập tục, bảo đảm tính trang trọng và phù hợp với nghi lễ truyền thống trong ngày khai hội.

Chính hội diễn ra vào ngày mồng 1 tháng 3 (âm lịch). Từ sáng sớm, Ban tổ chức cùng với Nhân dân tập trung đông đủ tại đền tiến hành nghi lễ khai mạc lễ hội. Mở đầu là bài diễn văn trang trọng nhằm tri ân công đức Đức thánh Lê Bạch Nương, qua đó khẳng định vai trò và vị trí của bà trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng cư dân Phố Hiến. Kết thúc bài diễn văn là nghi thức dâng hương cầu mong Đức thánh phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Tiếp theo là nghi thức tế thánh, đây là nghi thức trung tâm của lễ hội do đội tế nữ quan thực hiện. Đội tế gồm 25 thành viên, chủ yếu là các cụ bà từ 50 đến 70 tuổi, được tuyển chọn kỹ càng, am hiểu nghi thức truyền thống. Trang phục tế lễ mang tính biểu trưng cao: áo dài màu vàng, lưng thắt dải lụa, đầu đội khăn kim tuyến, chân đi hài; riêng chủ tế mặc trang phục màu đỏ thể hiện vai trò trung tâm trong nghi lễ. Trong không gian thờ tự rực sáng ánh đèn nến, hương trầm tỏa ngát, đội tế nữ quan thực hiện các động tác tế lễ một cách nhịp nhàng, uyển chuyển và chuẩn mực, lần lượt dâng các lễ vật như hương, đăng, trà, hoa, trầu, cau, rượu… Qua đó biểu đạt lòng thành kính, sự tri ân sâu sắc của cộng đồng đối với vị thần được thờ phụng.

Ngày mồng 2 tháng 3 (âm lịch) là thời gian dành cho các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nổi bật là các trò chơi dân gian truyền thống được tổ chức trong khuôn viên đền như: cờ tướng, chọi gà….. Vào buổi tối là chương trình giao lưu văn nghệ “Tiếng hát sân đình” giữa các câu lạc bộ văn nghệ địa phương được tổ chức, tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của Nhân dân và du khách trong dịp trẩy hội.

Theo thông lệ, vào buổi chiều ngày mồng 3 tháng 3 (âm lịch) là nghi lễ tạ khóa kết thúc mùa lễ hội. Nghi lễ được tiến hành nhằm khấn tạ các vị thần linh đã cho dân làng được tổ chức một khóa hội thành công và cầu mong các vị phù trợ cho Nhân dân có cuộc sống bình an, no đủ, làm ăn thuận lợi đồng thời xin cất đi những đồ của nhà đền.

Lễ hội đền Bà Chúa Kho là một hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng truyền thống tiêu biểu của cộng đồng cư dân Phố Hiến, phản ánh rõ nét mối quan hệ giữa lịch sử, tín ngưỡng dân gian và đời sống xã hội. Lễ hội gắn liền với việc tôn thờ Đức thánh Lê Bạch Nương - nhân vật lịch sử được cộng đồng tôn vinh như một biểu tượng của tinh thần trung quân ái quốc và sự hy sinh vì lợi ích quốc gia dưới thời Lê Trung Hưng. Thông qua việc bảo lưu hệ thống nghi lễ truyền thống như: tế lễ, dâng hương, cùng các hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng như trò chơi dân gian và giao lưu văn nghệ, lễ hội góp phần tái tạo không gian văn hóa làng xã, củng cố sự cố kết cộng đồng và đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của cư dân địa phương. Trong bối cảnh hiện nay, lễ hội đền Bà Chúa Kho không chỉ mang giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc mà còn giữ vai trò là nguồn lực văn hóa quan trọng, góp phần vào quá trình bảo tồn di sản và định hướng phát triển du lịch bền vững tại địa phương./.