Võ Miếu tọa lạc tại phố Bắc Hòa xưa, nay là đường Trưng Trắc, phường Phố Hiến (trước là phường Quang Trung, thành phố Hưng Yên), tỉnh Hưng Yên. Đây là một trong những di tích tiêu biểu của người Hoa hiện còn lưu giữ được tại Phố Hiến. Võ Miếu đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là “Di tích Kiến trúc nghệ thuật” quốc gia theo Quyết định số 722-QĐ/BVHTT ngày 25/4/1998 và là một trong 16 di tích thuộc Khu Di tích Phố Hiến - “Di tích Lịch sử và kiến trúc nghệ thuật” quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 31/12/2014.
Bia được dựng phía trước tòa Trung từ. Tấm bia có thân ...
Châm thư được tạo tác bằng gỗ, có dạng hình chữ ...
Đại tự được tạo tác bằng gỗ, có dạng hình chữ nhật. ...
Nhang án được chạm khắc công phu, cầu kỳ. Mặt nhang án ...
Theo sử sách ghi lại, vào khoảng thế kỷ 13, khi nhà Nguyên diệt nhà Tống, những quan lại quân lính của nhà Tống cũ và những người Hoa không chịu ách đô hộ của nhà Nguyên đã đi đường biển sang Việt Nam lánh nạn. Một bộ phận tới vùng đất Khoái Lộ định cư sinh sống rồi trở thành cư dân nơi đây. Tới thời kỳ phát triển cực thịnh của thương cảng Phố Hiến, người Hoa sang đây sinh sống buôn bán làm ăn ngày càng nhiều. Cuối thế kỷ 17, họ lập nên khu phố Bắc Hòa Trung, Bắc Hòa Thượng với số dân lên tới hàng nghìn. Đồng thời xây dựng một số công trình như Đền Mẫu, Võ Miếu, Đền Thiên Hậu, Đông Đô Quảng Hội để làm nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng cũng như hội họp thương nhân. Đó đều là những công trình tiêu biểu mang đậm phong cách kiến trúc tiêu biểu của Phúc Kiến, Trung Hoa.
Di tích Võ Miếu được người Hoa xây dựng vào thời Lê Cảnh Hưng (1740) trên thế đất “long ngư quần tụ” tại phố Bắc Hòa (nay là đường Trưng Trắc, phường Phố Hiến) để thờ phụng Quan Thánh Đế hay còn gọi Đức Thánh Quan Công. Ngài tên thật là Quan Vũ (162? – 220), tự là Vân Trường, quê ở Giả Lương, quận Hà Đông (nay thuộc tỉnh Sơn Tây - Trung Quốc), sinh vào thời kỳ cuối nhà Đông Hán ở Trung Quốc, người có công lớn trong việc thành lập nhà Thục Hán là biểu tượng bất diệt của vị tướng văn võ song toàn, chính trực trượng nghĩa, ái quốc trung quân. Người Trung Hoa tôn ông vào hàng Võ thánh và xây dựng đền thờ khắp nơi để thờ phụng. Tới năm Mậu Tuất (1898), đời vua Thành Thái, Võ Miếu trải qua cuộc trùng tu tôn tạo lớn nhưng vẫn mang đậm nét kiến trúc Phúc Kiến, Trung Quốc đan xen kiến trúc Việt. Hiện nay, toàn bộ Võ Miếu được xây dựng với tổng diện tích là 612,8m2 với lối kiến trúc kiểu nội công ngoại quốc gồm: Tam quan, sân, hai tòa giải vũ, tòa tiền tế, tòa thiên hương và hậu cung.
Võ Miếu do người Hoa xây dựng nên lễ hội cũng được tổ chức theo tập quán của người Hoa. Trước kia, lễ hội Võ Miếu diễn ra vào ngày 24 tháng 6 (âm lịch) và ngày 4 tháng 9 (âm lịch), dân gian thường gọi là “Hội đơn đao”, hay “Quan công mài đao”, nếu tiết trời có mưa thì gọi là “ma đao vũ” hoặc “tiết vũ”. Vào ngày này, người Hoa tổ chức làm các loại bánh kẹo truyền thống để dâng Đức Thánh. Tiếng đốt pháo, âm thanh múa kỳ lân sử tử vang lên rộn rã khắp khu phố Bắc Hòa.
Sau này, khi người Hoa vắng bóng trên Phố Hiến, người Việt tiếp nhận Võ Miếu đã dời ngày lễ vào tiết 24 tháng 10 (tương truyền đó là ngày mất của Thánh Đế Quan Công) và duy trì lệ đó cho tới ngày nay.
Trước ngày lễ hội, Võ Miếu được quét dọn sạch sẽ, trang hoàng cờ phớn, bên trong các bậc cao niên tiến hành bao sái đồ thờ tự. Tới ngày lễ chính (24/10), Võ Miếu mở cửa từ sớm để đón nhân dân và du khách thập phương. Những mâm lễ vật gồm xôi, gà, rượu, thịt, hương hoa vàng nến phẩm quả và một số bánh truyền thống của người Hoa như bánh Cao lâu, kẹo lạc Sìu Châu, bánh khảo Phục linh, bánh rong câu được dâng lên. Đại diện Ban khánh tiết đọc diễn văn khai hội và tiến hành tổ chức dâng hương. Khi nghi thức dâng hương hoàn tất, ngoài sân đội tế nam quan trang phục đai mũ chỉnh tề tiến hành tế lễ trong một tuần hương. Buổi chiều tổ chức tế, lễ tạ hội. Buổi tối có giao lưu văn nghệ hát chèo, chầu văn.
Dẫu không phô trương về quy mô tổ chức song lễ hội Võ Miếu vẫn toát lên vẻ trang nghiêm, thành kính trong từng nghi thức, tạo nên một sắc thái riêng biệt trong tổng thể lễ hội truyền thống của Phố Hiến xưa. Ẩn chứa trong không gian ấy là sự giao thoa hài hòa của hai nền văn hóa Hoa - Việt Nam, nơi tín ngưỡng người Hoa được Việt hóa nhưng vẫn giữ trọn vẹn cốt lõi tinh thần ban đầu. Võ Miếu vì thế không chỉ là một di tích tiêu biểu của Phố Hiến, mà còn là biểu tượng sinh động cho sức sống bền bỉ của một hệ giá trị đạo đức đã vượt qua giới hạn của thời gian và không gian với hình tượng Đức Thánh Quan Công - một trong 10 vị võ thánh lớn trong lịch sử Trung Quốc. Những phẩm chất cao đẹp về tấm lòng hào hiệp, trung quân ái quốc, trọng nghĩa trọng nhân, liêm chính công minh, của Thánh Quan Công được tôn vinh, lan tỏa và trở thành điểm tựa tinh thần, bài học cho các thế hệ hôm nay, mai sau càng khẳng định vị thế đặc biệt của Võ Miếu và tầm quan trọng của lễ hội truyền thống trong đời sống văn hóa – tín ngưỡng của vùng đất Phố Hiến phồn hoa một thời.